Son birkaç yıldır vatandaşın en büyük derdi kira oldu. Ev arayan da zorlandı, oturduğu evde kalmak isteyen de… Özellikle sözleşme yenileme zamanı geldiğinde aileler aynı hesabı yaptı: “Maaşın ne kadarı kiraya gidecek, kalan parayla nasıl geçineceğiz?”
Şimdi kiralarda artış hızının yavaşladığını görüyoruz. Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan da geçen yıl yüzde 66 seviyesinde olan yıllık kira enflasyonunun, ekim ayında yüzde 40’ın altına gerilediğini açıkladı.
Peki, bu ne demek? Kiralar ucuzladı mı?
Hayır. Öncelikle bunu doğru anlatalım. Kiraların artış hızının düşmesi, kira bedellerinin düştüğü anlamına gelmiyor. Kiralar hâlâ yüksek. Vatandaşın bütçesindeki yük de devam ediyor. Ancak önceki dönemlerde gördüğümüz sert artışlar yavaşlıyor.
En basit örnekle anlatalım. 10 bin liralık bir bedel yüzde 66 arttığında 16 bin 600 liraya çıkar. Aynı 10 bin lira yüzde 40 arttığında ise 14 bin lira olur. Her iki durumda da artış var. Fakat vatandaşın sırtına binen ilave yük farklı.
Burada önemli bir ayrıntıyı da atlamayalım: Açıklanan kira enflasyonu, herkesin sözleşmesine uygulanacak zam oranı değildir. Mevcut konut sözleşmelerinin olağan yıllık yenilemesinde artışın yasal üst sınırı, TÜFE’nin on iki aylık ortalamasına göre belirlenir. “Kira enflasyonu yüzde 40’ın altına indi, benim zammım da bu olacak” diye düşünmemek gerekiyor.
Ben yıllardır bu işin içindeyim. Şunu her zaman söylüyorum: İlanda yazan kira başka, o evin gerçekten kiraya verildiği rakam başkadır. Mülk sahibi yüksek bir bedel isteyebilir. Ama önemli olan, o bedeli ödeyebilecek kiracının bulunmasıdır.
Bir evin aylarca boş kalması da ev sahibine kayıptır. Bu nedenle mülk sahiplerine tavsiyem; çevredeki ilanlara bakarken gerçekleşen kiralamaları da araştırsınlar. Evlerini doğru fiyatla kiraya versinler. Düzenli ödeme yapan, evine özen gösteren kiracının kıymetini bilsinler.
Eski kiracıyla yeni kiracının ödediği bedeller arasında da her yerde aynı tablo yok. Aynı binada bile sözleşmenin tarihine ve şartlarına göre farklı kiralarla karşılaşabiliyoruz. Bu nedenle artış hızındaki yavaşlamayı, bütün kiraların eşitlendiği şeklinde yorumlamak doğru olmaz.
Elbette piyasa bir günde düzelmeyecek. Kirada oturan vatandaşımızın rahatlaması için gelirinin de kira yükünü karşılayabilecek seviyeye gelmesi gerekiyor. Kalıcı çözüm için ulaşılabilir fiyatlı kiralık konutların çoğalması da şart.
Ama artış hızının yavaşlaması olumlu bir gelişme. Bu yavaşlama devam ederse hem kiracı daha rahat hesap yapabilir hem de mülk sahibi daha öngörülebilir bir piyasada hareket edebilir.
Bizim ihtiyacımız, her sözleşme döneminde yeniden tartışılan kiralar değil; kiracının ödeyebildiği, ev sahibinin de karşılığını alabildiği bir denge. Şimdi önemli olan, kiralarda başlayan bu frenin vatandaşın bütçesine de yansıması.
